Ashwagandha και Ηπατική Ασφάλεια: Τι Δείχνουν οι Αναφορές Περιστατικών και τα Κλινικά Δεδομένα

Η ashwagandha βρίσκεται πλέον παντού. Περιέχεται σε ζελεδάκια κατά του στρες, σε μείγματα προσαρμογόνων, σε προπονητικές φόρμουλες, σε συμπληρώματα ύπνου και σε αυτόνομες κάψουλες από εκατοντάδες εταιρείες στο διαδίκτυο. Η παγκόσμια ζήτηση αυξάνεται κατά περίπου 15 έως 20 τοις εκατό ετησίως τα τελευταία πέντε χρόνια, υποκινούμενη από κλινικές δοκιμές που καταγράφουν πραγματικές επιδράσεις στην κορτιζόλη, το άγχος και την ποιότητα του ύπνου.

Παράλληλα με αυτή την εκρηκτική ανάπτυξη, συσσωρεύεται μια παράλληλη βιβλιογραφία σε ηπατολογικά περιοδικά και όχι σε ιστολόγια ευεξίας, η οποία τεκμηριώνει περιστατικά κλινικά εμφανbrowserούς ηπατικής βλάβης σε άτομα που λαμβάνουν εμπορικά προϊόντα ashwagandha. Δεν πρόκειται για πολλά περιστατικά. Είναι όμως αρκετά, με τέτοια συνέπεια στην κλινική τους εικόνα, ώστε το μοτίβο να μην μπορεί πλέον να απορριφθεί ως απλή σύμπτωση.

Το κεντρικό παράδοξο σχετικά με την ηπατική ασφάλεια της ashwagandha είναι ότι τα δεδομένα των ελεγχόμενων δοκιμών και τα δεδομένα των αναφορών περιστατικών μετά την κυκλοφορία αφηγούνται διαφορετικές ιστορίες. Σκοπός αυτού του άρθρου είναι να γίνει κατανοητό γιατί αποκλίνουν (και τι σημαίνει αυτό για εσάς).

Το Ιστορικό των Κλινικών Δοκιμών: Καθαρό

Σε τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες δοκιμές, η ashwagandha δεν έχει συσχετιστεί με αυξήσεις των ηπατικών ενζύμων του ορού κατά τη διάρκεια της θεραπείας. Δεν έχουν αναφερθεί σοβαρές ηπατικές ανεπιθύμητες ενέργειες σε μελέτες που συμπεριέλαβαν συμμετέχοντες σε δόσεις 300 έως 600 mg εκχυλίσματος ρίζας ημερησίως για 8 έως 12 εβδομάδες.

Η βάση δεδομένων NIH LiverTox, η πιο έγκυρη πηγή αναφοράς για την ηπατική βλάβη από συμπληρώματα στις Ηνωμένες Πολιτείες, το αναφέρει ρητά στη μονογραφία της για την ashwagandha, η οποία ενημερώθηκε τελευταία φορά στις 3 Δεκεμβρίου 2024 (NIH LiverTox, 2024).

Μια μελέτη ασφάλειας του 2024 που δημοσιεύτηκε στο Journal of Ayurveda and Integrative Medicine αξιολόγησε ειδικά την κλινική ασφάλεια και ανεκτικότητα ενός τυποποιημένου εκχυλίσματος ρίζας ashwagandha σε υγιείς εθελοντές και δεν διαπίστωσε ανωμαλίες στους δείκτες ηπατικής λειτουργίας (Philips et al., 2024).

Επομένως, σε επίπεδο κλινικών δοκιμών — ελεγχόμενες συνθήκες, τυποποιημένα εκχυλίσματα, πιστοποιημένοι προμηθευτές, παρακολουθούμενοι συμμετέχοντες — η ashwagandha φαίνεται ασφαλής για το ήπαρ. Αυτά είναι πραγματικά δεδομένα και έχουν βαρύτητα.

Το πρόβλημα έγκειται στο τι συμβαίνει εκτός αυτών των ελεγχόμενων συνθηκών.

Το Ιστορικό των Αναφορών Περιστατικών: Μη Καθαρό

Η ίδια η μονογραφία του LiverTox αναγνωρίζει την άλλη πλευρά: η ashwagandha «πρόσφατα έχει ενοχοποιηθεί σε περιπτώσεις κλινικά εμφανbrowserούς ηπατικής βλάβης». Στην ενημέρωση του Δεκεμβρίου 2024, η βάση δεδομένων σημειώνει ότι έχουν αναφερθεί 23 περιστατικά κλινικά εμφανούς ηπατικής βλάβης λόγω ashwagandha, με τυπική εμφάνιση χολοστατικής ηπατίτιδας μετά από έναν μήνα χρήσης.

Η βιβλιογραφία περιστατικών αυξάνεται με ρυθμό που έχει οδηγήσει σε πολλαπλές ανεξάρτητες προσπάθειες ανασκόπησης:

Εξέλιξη των Δημοσιευμένων Αναφορών Περιστατικών στον Χρόνο

Η Σειρά Περιστατικών από την Ινδία (Philips et al., 2023)

Η μεγαλύτερη δημοσιευμένη σειρά περιστατικών προέρχεται από ιατρικά κέντρα της Ινδίας. Οι Philips et al. ανέλυσαν αναδρομικά 23 ασθενείς με ηπατική βλάβη σχετιζόμενη με την ashwagandha από τον Ιανουάριο του 2019 έως τον Δεκέμβριο του 2022 και κατέγραψαν αναλυτικά 8 ασθενείς που κατανάλωναν σκευάσματα μονού συστατικού, αποκλείοντας όσους λάμβαναν προϊόντα πολλαπλών βοτάνων όπου η αιτιολογική συσχέτιση θα ήταν ασαφής (Philips et al., 2023).

Βασικά ευρήματα αυτής της σειράς:

• Η χολοστατική ηπατίτιδα ήταν η πιο συχνή κλινική εκδήλωση
• Η ομάδα ασθενών αποτελούνταν κυρίως από άνδρες
• Πέντε από τους 23 ασθενείς είχαν υποκείμενη χρόνια ηπατική νόσο
• Τρεις ασθενείς ανέπτυξαν οξεία επί χρονίας ηπατική ανεπάρκεια και κατέληξαν και οι τρεις
• Η χημική ανάλυση των ύποπτων προϊόντων δεν εντόπισε άλλες ηπατοτοξικές ουσίες, ενισχύοντας την αιτιώδη συσχέτιση με την ίδια την ashwagandha

Το τελευταίο σημείο έχει ιδιαίτερη βαρύτητα. Ένα συνηθισμένο αντεπιχείρημα στους ισχυρισμούς περί ηπατοτοξικότητας των βοτάνων είναι η πιθανή επιμόλυνση ή νόθευση του προϊόντος. Στη συγκεκριμένη σειρά, πραγματοποιήθηκε τοξικολογικός έλεγχος και τα αποτελέσματα ήταν καθαρά. Η ηπατική βλάβη αποδόθηκε στις ίδιες τις βιοδραστικές ενώσεις της ashwagandha, συγκεκριμένα στις withanolides, για τις οποίες οι συγγραφείς υπέθεσαν ότι μπορεί να προκαλούν μη αναστρέψιμη πρόσδεση (adduction) στο ηπατοκυτταρικό DNA.

Η Περιγραφική Ανασκόπηση του 2026 (McIntyre et al.)

Μια περιγραφική ανασκόπηση (scoping review) του 2026 που δημοσιεύτηκε στο Cureus χαρτογράφησε συστηματικά τα κλινικά χαρακτηριστικά της ηπατικής βλάβης που σχετίζεται με την ashwagandha στη δημοσιευμένη βιβλιογραφία έως τον Δεκέμβριο του 2025. Η ανασκόπηση εντόπισε ένα αναπαραγώγιμο κλινικό σύνδρομο και επιβεβαίωσε ότι οι αξιολογήσεις «πιθανής» (probable) ή «εξαιρετικά πιθανής» (likely) αιτιότητας επαναλαμβάνονταν σε γεωγραφικά διαφορετικές αναφορές: Ινδία, Ηνωμένες Πολιτείες, Ευρώπη και άλλες περιοχές (McIntyre et al., 2026).

Η ανασκόπηση διερεύνησε επίσης το σύστημα αναφοράς ανεπιθύμητων ενεργειών του FDA (FAERS) χρησιμοποιώντας τους όρους “ashwagandha” και “Withania somnifera” και εντόπισε πρόσθετα σήματα που συμφωνούσαν με τις δημοσιευμένες αναφορές περιστατικών.

Η Αιγυπτιακή Συστηματική Ανασκόπηση του 2026

Μια ξεχωριστή συστηματική ανασκόπηση που δημοσιεύτηκε στο The Egyptian Journal of Internal Medicine συγκέντρωσε όλες τις διαθέσιμες αναφορές και σειρές περιστατικών, παρέχοντας μια ολοκληρωμένη χρονολογική καταγραφή της DILI (φαρμακοεπαγόμενης ηπατικής βλάβης) από ashwagandha παγκοσμίως. Οι συγγραφείς παρατήρησαν ότι ο αριθμός των αναφορών έχει επιταχυνθεί ανάλογα με την αυξανόμενη δημοτικότητα του συμπληρώματος και ζήτησαν αυστηρότερη ρυθμιστική εποπτεία για την ασφάλεια των φυτικών συμπληρωμάτων (EJIM, 2026).

Το Ισπανικό Περιστατικό του 2025

Οι Casiano-Manzano et al. (2025) δημοσίευσαν ένα περιστατικό από την Ισπανία στο Revista Española de Enfermedades Digestivas τεκμηριώνοντας ηπατοτοξικότητα προκαλούμενη από ashwagandha με τον τίτλο «Αλλάζοντας προοπτικές: αποκαλύπτοντας τους κινδύνους», αντικατοπτρίζοντας τη μεταστροφή της κλινικής άποψης από «γενικά ασφαλές βότανο» σε «βότανο με αναπαραγώγιμο δυναμικό ηπατοτοξικότητας» (PMID: 37982556).

Το Περιστατικό του 2024 (Almuzghi et al.)

Μια υγιής γυναίκα 22 ετών εμφάνισε μέτρια έως σοβαρή ηπατική βλάβη μετά τη λήψη καψουλών ashwagandha στη συνιστώμενη από τον κατασκευαστή δόση. Τα συμπτώματα εκδηλώθηκαν εντός 30 ωρών, εξαιρετικά γρήγορα, υποδεικνύοντας πιθανή υπερευαισθησία και όχι αθροιστική τοξικότητα. Η κατάσταση αποκαταστάθηκε μετά τη διακοπή (Almuzghi et al., 2024).

Το Πλαίσιο της Ανασκόπησης DILI του 2025

Μια ανασκόπηση του 2025 με τίτλο «Συνήθεις Αιτίες Φαρμακοεπαγόμενης Ηπατικής Βλάβης», δημοσιευμένη στο PMC, συμπεριέλαβε ρητά την ashwagandha μαζί με το εκχύλισμα πράσινου τσαγιού, τον κουρκουμά και το kratom ως φυτικά συμπληρώματα με αναδυόμενα σήματα DILI. Η ανασκόπηση σημείωσε ότι, ενώ οι περισσότεροι ασθενείς αναρρώνουν μετά τη διακοπή, έχουν αναφερθεί περιπτώσεις οξείας ηπατικής ανεπάρκειας, θανάτου και ανάγκης για επείγουσα μεταμόσχευση ήπατος (PMC, 2025).

Το Κλινικό Πρότυπο

Στα δημοσιευμένα περιστατικά, η ηπατική βλάβη εκδηλώνεται με εντυπωσιακή ομοιομορφία. Η έναρξη τοποθετείται συνήθως μεταξύ 2 και 12 εβδομάδων μετά την έναρξη της ashwagandha, αν και υπάρχουν εξαιρέσεις, όπως το περιστατικό των Almuzghi et al. που εκδηλώθηκε εντός 30 ωρών. Η βλάβη είναι συχνότερα χολοστατική (επικεντρωμένη στους χοληφόρους πόρους) ή μικτή, ενώ υπάρχουν και ορισμένα ηπατοκυτταρικά περιστατικά. Η συστηματική βιβλιογραφική ανασκόπηση του HCA Healthcare το 2026 διαπίστωσε 49% ηπατοκυτταρικό, 24% μικτό και 19% χολοστατικό πρότυπο σε ένα ευρύτερο σύνολο δεδομένων.

Ο ίκτερος (κιτρίνισμα δέρματος και ματιών) είναι το κύριο σύμπτωμα, αλλά οι ασθενείς αναφέρουν επίσης κνησμό χωρίς εξάνθημα, σκουρόχρωμα ούρα, αποχρωματισμένα κόπρανα, κόπωση, ναυτία, αδιαθεσία και ενόχληση στο δεξιό υποχόνδριο. Η σοβαρότητα κυμαίνεται ευρέως, από ασυμπτωματική αύξηση των ενζύμων σε τυχαίο αιματολογικό έλεγχο έως οξεία ηπατική ανεπάρκεια που απαιτεί επείγουσα μεταμόσχευση, ενώ η ινδική σειρά κατέγραψε τρεις θανάτους. Τα περισσότερα περιστατικά υποχωρούν μέσα σε εβδομάδες έως μήνες μετά τη διακοπή του συμπληρώματος, αν και ο ίκτερος μπορεί να επιμένει για εβδομάδες αφότου τα ένζυμα αρχίσουν να βελτιώνονται. Όπου υπολογίστηκαν βαθμολογίες αιτιότητας RUCAM, κατέληγαν συνήθως στην κατηγορία «πιθανή» (probable) ή «εξαιρετικά πιθανή» (highly probable), τις δύο υψηλότερες βαθμίδες στην τυποποιημένη κλίμακα φαρμακοεπαγόμενης ηπατικής βλάβης.

Γιατί Διαφωνούν οι Κλινικές Δοκιμές και οι Αναφορές Περιστατικών;

Αυτό είναι το πιο κρίσιμο ερώτημα, και υπάρχουν αρκετές πιθανές απαντήσεις που δεν αλληλοαποκλείονται:

Ξεκινώντας από τη στατιστική των σπάνιων συμβάντων: Εάν η ashwagandha προκαλεί ηπατική βλάβη με συχνότητα 1 στους 10.000 χρήστες (αριθμός που χρησιμοποιείται ενδεικτικά, καθώς η πραγματική επίπτωση παραμένει άγνωστη), μια κλινική δοκιμή με 100 συμμετέχοντες έχει 99% πιθανότητα να μην παρατηρήσει ούτε ένα περιστατικό. Θα χρειαζόταν η ένταξη δεκάδων χιλιάδων ατόμων για να ανιχνευθεί αξιόπιστα ένα τόσο σπάνιο συμβάν. Καμία δοκιμή ashwagandha δεν έχει πλησιάσει τέτοιο μέγεθος.

Οι ιδιοσυγκρασιακές αντιδράσεις σε ουσίες είναι, εξ ορισμού, υπερβολικά σπάνιες για να εντοπιστούν σε κλινικές δοκιμές. Η ηπατοτοξικότητα της παρακεταμόλης είναι δοσοεξαρτώμενη και προβλέψιμη. Αντίθετα, η τοξικότητα της ashwagandha φαίνεται να είναι ιδιοσυγκρασιακή, απρόβλεπτη, ανεξάρτητη από τη δόση στις περισσότερες περιπτώσεις και πιθανώς εξαρτώμενη από ατομικούς γενετικούς ή μεταβολικούς παράγοντες που δεν έχουν ακόμη προσδιοριστεί επαρκώς.

Η μεταβλητότητα των προϊόντων αποτελεί έναν δεύτερο παράγοντα. Οι κλινικές δοκιμές χρησιμοποιούν τυποποιημένα εκχυλίσματα ελεγχόμενης ποιότητας από συγκεκριμένους προμηθευτές. Στην εμπορική αγορά διατίθενται τα πάντα, από το KSM-66 (ένα επώνυμο, κλινικά μελετημένο εκχύλισμα) έως χύμα σκόνες αδιευκρίνιστης προέλευσης. Οι συγκεντρώσεις withanolides ποικίλλουν. Οι μέθοδοι εκχύλισης διαφέρουν. Το προφίλ πιθανών προσμείξεων επίσης διαφέρει.

Το κατά πόσο η ηπατική βλάβη προκαλείται από τις ίδιες τις withanolides της ashwagandha ή από προσμείξεις, νοθείες ή συγκεκριμένα παραπροϊόντα εκχύλισης σε προϊόντα χαμηλότερης ποιότητας παραμένει ανοιχτό ερώτημα. Η ινδική σειρά περιστατικών δεν εντόπισε προσμείξεις, δείχνοντας προς το ίδιο το φυτό. Σε άλλες περιπτώσεις, ωστόσο, μπορεί να εμπλέκονται ζητήματα ποιότητας του προϊόντος.

Η διάρκεια και η αθροιστική δόση μπορεί επίσης να διαδραματίζουν ρόλο. Οι περισσότερες δοκιμές διαρκούν 8 έως 12 εβδομάδες. Ορισμένες αναφορές περιστατικών αφορούν πιο μακροχρόνια χρήση. Είναι πιθανό η σωρευτική έκθεση σε withanolides σε διάστημα μηνών να δημιουργεί ηπατοτοξική επιβάρυνση που δεν καταγράφεται στις συντομότερες δοκιμές — αν και η έναρξη εντός 30 ωρών στο περιστατικό των Almuzghi et al. υποδεικνύει ότι η συσσώρευση δεν αποτελεί τον μοναδικό μηχανισμό.

Τέλος, η υποκαταγραφή αλλοιώνει την πραγματική εικόνα. Ο πραγματικός αριθμός των περιστατικών είναι σχεδόν βέβαιο ότι υπερβαίνει τα δημοσιευμένα δεδομένα. Πολλοί καταναλωτές δεν συνδέουν τα συμπτώματά τους με ένα συμπλήρωμα. Πολλοί ιατροί δεν ρωτούν για τη χρήση συμπληρωμάτων. Πολλές περιπτώσεις υποχωρούν αυτόματα όταν ο χρήστης διακόψει το συμπλήρωμα για άλλους λόγους, χωρίς να αποδώσει ποτέ τη βελτίωση στη διακοπή του.

Ποιοι Διατρέχουν Υψηλότερο Κίνδυνο;

Η βιβλιογραφία περιστατικών αναδεικνύει ορισμένους παράγοντες κινδύνου που εμφανίζονται δυσανάλογα συχνά:

Η προϋπάρχουσα ηπατική νόσος είναι ο σοβαρότερος παράγοντας: η ινδική σειρά έδειξε ότι και οι τρεις θάνατοι σημειώθηκαν σε ασθενείς με υποκείμενη χρόνια ηπατοπάθεια, καθώς η κίρρωση ή το λιπώδες ήπαρ μειώνουν την εφεδρική ικανότητα αντιμετώπισης μιας ιδιοσυγκρασιακής προσβολής. Η ταυτόχρονη λήψη ηπατοτοξικών φαρμάκων ή συμπληρωμάτων, όπως υψηλές δόσεις παρακεταμόλης, στατίνες, αλκοόλ ή εκχύλισμα πράσινου τσαγιού, προσθέτει επιπλέον επιβάρυνση, ενώ η τακτική ή βαριά κατανάλωση αλκοόλ την επιτείνει περαιτέρω επειδή το αλκοόλ είναι ανεξάρτητα ηπατοτοξικό. Η ταυτόχρονη λήψη πολλαπλών συμπληρωμάτων δυσχεραίνει τον εντοπισμό της αιτίας σε περίπτωση βλάβης και μπορεί να προκαλέσει αθροιστική ηπατική καταπόνηση. Οι ατομικοί γενετικοί παράγοντες πιθανώς διαδραματίζουν επίσης ρόλο, καθώς πολυμορφισμοί στα ένζυμα μεταβολισμού φαρμάκων (παραλλαγές CYP2E1, CYP3A4, UGT) ενδέχεται να προδιαθέτουν ορισμένα άτομα, αν και αυτό δεν έχει μελετηθεί ειδικά για την ashwagandha.

Τι Πρέπει να Παρακολουθείτε

Η ρεαλιστική προσέγγιση για όσους επιλέγουν να λαμβάνουν ashwagandha παρά τα δεδομένα των αναφορών περιστατικών περιλαμβάνει τα εξής:

Έλεγχος ηπατικής λειτουργίας αναφοράς (ALT, AST, ολική χολερυθρίνη, αλκαλική φωσφατάση, GGT) πριν από την έναρξη της ashwagandha. Αυτό παρέχει ένα σημείο αναφοράς. Εάν οι αρχικές τιμές είναι παθολογικές, διερευνήστε το αίτιο πριν προσθέσετε ένα συμπλήρωμα με σήμα ηπατοτοξικότητας.

Επανάληψη του ελέγχου στις 4 έως 8 εβδομάδες. Αυτό το διάστημα καλύπτει το τυπικό παράθυρο έναρξης της ηπατικής βλάβης που σχετίζεται με την ashwagandha. Εάν τα ένζυμα παραμένουν σταθερά και εντός φυσιολογικών ορίων, το παράθυρο οξέος κινδύνου έχει πιθανότατα παρέλθει, αν και η συνεχής επαγρύπνηση παραμένει συνετή.

Άμεση διακοπή και ιατρική εκτίμηση εάν εμφανίσετε οποιοδήποτε από τα παρακάτω:

• Κιτρίνισμα στο δέρμα ή στα μάτια
• Επίμονο κνησμό χωρίς ορατό εξάνθημα
• Σκουρόχρωμα ούρα (στο χρώμα του τσαγιού ή της κόλα)
• Ανοιχτόχρωμα ή αποχρωματισμένα κόπρανα
• Ανεξήγητη κόπωση που διαρκεί περισσότερο από λίγες ημέρες
• Ενόχληση ή αίσθημα πληρότητας στο δεξιό άνω μέρος της κοιλιάς
• Πρωτοεμφανιζόμενη ναυτία χωρίς προφανή αιτία

Αυτά τα συμπτώματα απαιτούν άμεσο βιοχημικό έλεγχο ηπατικής λειτουργίας και όχι στάση αναμονής. Η έγκαιρη διάγνωση της φαρμακοεπαγόμενης ηπατικής βλάβης, όταν τα ένζυμα είναι αυξημένα αλλά πριν εκδηλωθεί εμφανής ίκτερος, βελτιώνει θεαματικά την έκβαση.

Συνιστώμενο Πρωτόκολλο Παρακολούθησης

Το κόστος αυτού του πρωτοκόλλου παρακολούθησης — ένας αρχικός και ένας επαναληπτικός έλεγχος — είναι περίπου 50-100 $ χωρίς ασφάλιση (0-30 $ με ασφάλιση). Πρόκειται για μια ελάχιστη επένδυση μπροστά στον κίνδυνο μιας μη ανιχνευμένης ηπατικής βλάβης που εξελίσσεται σε ίκτερο ή σοβαρότερες επιπλοκές.

Η Ποιότητα του Προϊόντος Έχει Σημασία, Αλλά Δεν Εξηγεί τα Πάντα

Η τάση να αποδίδεται το πρόβλημα αποκλειστικά στην ποιότητα του προϊόντος, στη μόλυνση, στη νοθεία ή σε ανεπιβεβαίωτους προμηθευτές, είναι κατανοητή και εν μέρει δικαιολογημένη. Η αγορά συμπληρωμάτων δεν ρυθμίζεται αυστηρά και τα προϊόντα χαμηλής ποιότητας αποτελούν υπαρκτό πρόβλημα. Η χρήση ενός τυποποιημένου, κλινικά μελετημένου εκχυλίσματος όπως το KSM-66 ή το Sensoril από αξιόπιστη εταιρεία με εργαστηριακούς ελέγχους τρίτων μειώνει διάφορες κατηγορίες κινδύνου.

Ωστόσο, η ποιότητα του προϊόντος δεν εξηγεί ολόκληρη την εικόνα. Στη σειρά περιστατικών των Philips et al., τα εμπλεκόμενα προϊόντα ελέγχθηκαν και δεν βρέθηκαν προσμείξεις. Ο προτεινόμενος μηχανισμός (πρόσδεση στο ηπατοκυτταρικό DNA μέσω withanolides) ενοχοποιεί τις ίδιες τις βιοδραστικές ενώσεις της ashwagandha και όχι ουσίες που βρέθηκαν τυχαία στη συσκευασία.

Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και ένα υψηλής ποιότητας, σωστά τυποποιημένο προϊόν ashwagandha ενέχει έναν μη μηδενικό κίνδυνο ιδιοσυγκρασιακής ηπατικής βλάβης σε επιρρεπή άτομα. Ο κίνδυνος αυτός είναι χαμηλός. Δεν είναι όμως μηδενικός. Και το να υποστηρίζει κανείς το αντίθετο, όπως συμβαίνει στο μεγαλύτερο μέρος του μάρκετινγκ της ashwagandha, δεν συνάδει με τα δημοσιευμένα επιστημονικά δεδομένα.

Ο Πίνακας Δόσης-Διάρκειας: Πότε Αυξάνεται ο Κίνδυνος

Δεν ενέχουν όλοι οι τρόποι χρήσης της ashwagandha το ίδιο προφίλ κινδύνου. Τα δημοσιευμένα περιστατικά ηπατοτοξικότητας συγκεντρώνονται γύρω από συγκεκριμένα μοτίβα, και η κατανόησή τους βοηθά στη διάκριση της χρήσης χαμηλού κινδύνου από εκείνη υψηλότερου κινδύνου.

Τα περισσότερα περιστατικά αφορούσαν: δόσεις άνω των 600 mg/ημέρα συμπυκνωμένου εκχυλίσματος, συνεχή χρήση για περισσότερους από 2 μήνες χωρίς διαλείμματα, προϊόντα πολλαπλών συστατικών που συνδύαζαν την ashwagandha με άλλα δυνητικά ηπατοτοξικά βότανα ή προϋπάρχουσες ηπατικές παθήσεις / ταυτόχρονη χρήση ηπατοτοξικών φαρμάκων.

Αντίθετα, τα καθαρά δεδομένα ασφάλειας των κλινικών δοκιμών αφορούν συνήθως τυποποιημένο εκχύλισμα ρίζας σε δόσεις 300–600 mg/ημέρα για 8–12 εβδομάδες σε προσεκτικά επιλεγμένους, υγιείς συμμετέχοντες που δεν λαμβάνουν άλλες ηπατοτοξικές ουσίες. Το χάσμα μεταξύ των συνθηκών των δοκιμών και της πραγματικής χρήσης εξηγεί μεγάλο μέρος αυτής της απόκλισης.

Ένα πρακτικό πλαίσιο διαστρωμάτωσης κινδύνου:

• Χαμηλότερος κίνδυνος: 300–600 mg/ημέρα τυποποιημένου εκχυλίσματος ρίζας (KSM-66 ή Sensoril), κύκλοι 8–12 εβδομάδων, υγιείς ενήλικες, χωρίς ηπατοτοξικά φάρμακα, με αρχικό έλεγχο ηπατικής λειτουργίας
• Μέτριος κίνδυνος: 600+ mg/ημέρα, συνεχής χρήση πέραν των 12 εβδομάδων, σκευάσματα πολλαπλών συστατικών, ταυτόχρονη λήψη φαρμάκων που μεταβολίζονται μετρίως από το σύστημα CYP
• Υψηλότερος κίνδυνος: Οποιαδήποτε δόση με προϋπάρχουσα ηπατική νόσο, ιστορικό αυτοάνοσης ηπατίτιδας, γνωστά ηπατοτοξικά φάρμακα (υψηλές δόσεις παρακεταμόλης, ορισμένα αντιμυκητιασικά, ισονιαζίδη) ή βαριά κατανάλωση αλκοόλ

Τύποι Εκχυλισμάτων και Προφίλ Ασφάλειας

KSM-66: Εκχύλισμα ρίζας πλήρους φάσματος, τυποποιημένο σε ≥5% withanolides. Είναι το πλέον μελετημένο: η πλειονότητα των θετικών δεδομένων από RCTs προέρχεται από αυτό το εκχύλισμα. Υδατική εκχύλιση χωρίς χημικούς διαλύτες. Δόσεις δοκιμών: 300–600 mg/ημέρα.

Sensoril: Εκχύλισμα ρίζας και φύλλων, τυποποιημένο σε ≥10% withanolides. Η συμπερίληψη φύλλων συνεπάγεται υψηλότερη συγκέντρωση withanolides σε χαμηλότερες δόσεις (125–250 mg/ημέρα στις δοκιμές). Διαφορετικό φυτοχημικό προφίλ σε σύγκριση με τα εκχυλίσματα μόνο από ρίζα.

Γενόσημα/Μη τυποποιημένα: Προϊόντα που αναγράφουν απλώς «σκόνη ρίζας ashwagandha» χωρίς τυποποίηση withanolides είναι αδύνατο να συγκριθούν δοσολογικά με την κλινική βιβλιογραφία. Ενδέχεται να περιέχουν μεταβλητά επίπεδα withanolides και στερούνται σταθερότητας από παρτίδα σε παρτίδα.

Όσον αφορά την ηπατική ασφάλεια: οι περισσότερες αναφορές περιστατικών δεν προσδιόριζαν τον τύπο του εκχυλίσματος. Δεν μπορούμε να αποφανθούμε εάν ο κίνδυνος ηπατοτοξικότητας διαφέρει μεταξύ των τύπων εκχυλίσματος. Αυτό που γνωρίζουμε είναι ότι τα KSM-66 και Sensoril διαθέτουν τα περισσότερα δεδομένα ασφάλειας από κλινικές δοκιμές.

Η Υπόθεση του Αυτοάνοσου Μηχανισμού

Αρκετές αναφορές περιστατικών περιγράφουν ηπατική βλάβη με χαρακτηριστικά αυτοάνοσης ηπατίτιδας: αυξημένες ανοσοσφαιρίνες, θετικά αυτοαντισώματα και ευρήματα βιοψίας συμβατά με ανοσοδιαμεσολαβούμενη φλεγμονή παρά με άμεση τοξική βλάβη.

Η ashwagandha προωθείται εμπορικά ως «ανοσορρυθμιστικό». Οι ίδιες ανοσοδιεγερτικές ιδιότητες που προσελκύουν τους καταναλωτές — ενισχυμένη δράση των κυττάρων NK, αύξηση των IgM/IgG, βελτιωμένος πολλαπλασιασμός λεμφοκυττάρων — ενδέχεται, σε γενετικά προδιατεθειμένα άτομα, να πυροδοτήσουν αυτοεπιθετικότητα έναντι του ηπατικού ιστού.

Η αυτοάνοση ηπατίτιδα έχει γνωστή γενετική προδιάθεση που συνδέεται με τα αλληλόμορφα HLA-DR3 και HLA-DR4. Άτομα που φέρουν αυτά τα αλληλόμορφα ενδέχεται να διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο από φυτικά ανοσοδιεγερτικά: όχι μόνο από την ashwagandha, αλλά και από την εχινάκεια και τον αστράγαλο.

Αυτή η υπόθεση δεν έχει ελεγχθεί προοπτικά. Εάν όμως ευσταθεί, η πρακτική συνέπεια είναι ότι άτομα με ατομικό ή οικογενειακό ιστορικό αυτοάνοσων νοσημάτων, ιδιαίτερα αυτοάνοσης ηπατίτιδας, θυρεοειδίτιδας Hashimoto ή λύκου, οφείλουν να επιδεικνύουν ιδιαίτερη προσοχή με την ashwagandha και άλλα ανοσοδιεγερτικά συμπληρώματα.

Φαρμακευτικές Αλληλεπιδράσεις που Επηρεάζουν τον Ηπατικό Κίνδυνο

Η ashwagandha μεταβολίζεται μέσω των ενζύμων CYP3A4 και CYP2D6 (για αναλυτική παρουσίαση, δείτε τον οδηγό μας για τις αλληλεπιδράσεις της ashwagandha με φάρμακα). Τα φάρμακα που μοιράζονται αυτά τα μονοπάτια μπορούν να ανταγωνιστούν, αυξάνοντας δυνητικά τα επίπεδα οποιασδήποτε ουσίας στο αίμα.

• Φάρμακα για τον θυρεοειδή (λεβοθυροξίνη): Η ashwagandha μπορεί να αυξήσει την παραγωγή θυρεοειδικών ορμονών, προκαλώντας αθροιστική δράση. Η θυρεοτοξική κρίση (σπάνια) μπορεί να προκαλέσει δευτερογενή ηπατική βλάβη.
• Ανοσοκατασταλτικά: Οι ανοσοδιεγερτικές ιδιότητες της ashwagandha μπορεί να εξουδετερώσουν τη δράση αυτών των φαρμάκων, ενώ η εμπλοκή του ανοσοποιητικού συστήματος διαδραματίζει ρόλο στην ιδιοσυγκρασιακή φαρμακοεπαγόμενη ηπατική βλάβη.
• Βενζοδιαζεπίνες: Και οι δύο ουσίες ασκούν GABAεργική δράση. Η αθροιστική καταστολή είναι η κύρια ανησυχία, ωστόσο και οι δύο μεταβολίζονται στο ήπαρ, επομένως ο ανταγωνισμός για τα ένζυμα CYP θα μπορούσε να μεταβάλει την κάθαρσή τους.
• Αντιδιαβητικά φάρμακα: Η ashwagandha μειώνει το σάκχαρο του αίματος. Ο συνδυασμός της με μετφορμίνη ή σουλφονυλουρίες αυξάνει τον κίνδυνο υπογλυκαιμίας.

Καμία από αυτές τις αλληλεπιδράσεις δεν έχει μελετηθεί επίσημα σε συνδυαστικές κλινικές δοκιμές. Σε περίπτωση αμφιβολίας, συζητήστε τη χρήση ashwagandha με τον θεράποντα ιατρό σας.

Συχνές Ερωτήσεις

Μπορεί η ashwagandha να προκαλέσει ηπατική βλάβη;

Σε κλινικές δοκιμές σε τυπικές δόσεις (300–600 mg/ημέρα για 8–12 εβδομάδες), η ashwagandha δεν έχει προκαλέσει ηπατική βλάβη. Υπάρχουν σπάνιες αναφορές περιστατικών ηπατικής βλάβης, κυρίως με υψηλότερες δόσεις, παρατεταμένη χρήση, προϊόντα πολλαπλών συστατικών ή αυτοάνοση προδιάθεση. Ο μηχανισμός φαίνεται να είναι ιδιοσυγκρασιακός και ανοσοδιαμεσολαβούμενος, επηρεάζοντας ένα μικρό γενετικά επιρρεπές υποσύνολο και όχι δοσοεξαρτώμενος στον γενικό πληθυσμό.

Ωστόσο, υπάρχουν σπάνιες αναφορές περιστατικών ηπατικής βλάβης: κυρίως στο πλαίσιο υψηλότερων δόσεων, παρατεταμένης συνεχούς χρήσης, προϊόντων πολλαπλών συστατικών ή σε άτομα με προϋπάρχουσες ηπατικές παθήσεις ή αυτοάνοση προδιάθεση. Ο μηχανισμός φαίνεται να είναι ιδιοσυγκρασιακός (ανοσοδιαμεσολαβούμενος) παρά άμεση τοξικότητα, πράγμα που σημαίνει ότι επηρεάζει ένα μικρό υποσύνολο γενετικά προδιατεθειμένων ατόμων και δεν είναι δοσοεξαρτώμενος στον γενικό πληθυσμό.

Πρέπει να κάνω εξετάσεις ήπατος πριν πάρω ashwagandha;

Ένας αρχικός έλεγχος ηπατικής λειτουργίας είναι λογικός, ιδιαίτερα εάν λαμβάνετε φάρμακα που μεταβολίζονται από το CYP3A4 ή το CYP2D6, έχετε ατομικό ή οικογενειακό ιστορικό αυτοάνοσων νοσημάτων ή σχεδιάζετε δόσεις άνω των 600 mg/ημέρα. Για υγιείς ενήλικες που λαμβάνουν τυποποιημένο εκχύλισμα στα 300–600 mg/ημέρα χωρίς παράγοντες κινδύνου, είναι συνετός αλλά όχι υποχρεωτικός. Εάν κάνετε εξετάσεις, επαναλάβετε στις 8–12 εβδομάδες.

Ένας αρχικός έλεγχος ηπατικής λειτουργίας (ALT, AST, ALP, χολερυθρίνη) πριν από την έναρξη της ashwagandha είναι λογικός, ιδιαίτερα εάν λαμβάνετε φάρμακα που μεταβολίζονται από τα CYP3A4 ή CYP2D6, έχετε ατομικό ή οικογενειακό ιστορικό αυτοάνοσων παθήσεων ή σκοπεύετε να λάβετε δόσεις άνω των 600 mg/ημέρα. Για υγιείς ενήλικες που λαμβάνουν τυποποιημένο εκχύλισμα στα 300–600 mg/ημέρα χωρίς άλλους παράγοντες κινδύνου, ο αρχικός έλεγχος είναι συνετός αλλά όχι αυστηρά υποχρεωτικός. Εάν κάνετε αρχικές εξετάσεις, επαναλάβετε στις 8–12 εβδομάδες για να εντοπίσετε τυχόν πρώιμα σήματα.

Πώς μπορώ να καταλάβω εάν η ashwagandha επηρεάζει το συκώτι μου;

Το πρώιμο σημάδι είναι τα αυξημένα ηπατικά ένζυμα (ALT, AST) σε αιματολογική εξέταση, συχνά πριν από την εμφάνιση συμπτωμάτων. Η συμπτωματική βλάβη μπορεί να εκδηλωθεί ως κόπωση, ναυτία, απώλεια όρεξης, σκουρόχρωμα ούρα, ίκτερος ή πόνος στο δεξιό άνω μέρος της κοιλιάς. Εάν εμφανιστεί οποιοδήποτε από αυτά, διακόψτε άμεσα την ashwagandha και επισκεφθείτε τον γιατρό σας για έλεγχο ηπατικής λειτουργίας. Η έγκαιρη διακοπή οδήγησε σε πλήρη ανάρρωση στα δημοσιευμένα περιστατικά.

Η πρώτη ένδειξη είναι τα αυξημένα ηπατικά ένζυμα (ALT και AST) σε αιματολογικό έλεγχο, συχνά πριν εκδηλωθούν συμπτώματα. Η συμπτωματική ηπατική βλάβη μπορεί να παρουσιαστεί ως κόπωση, ναυτία, απώλεια όρεξης, σκουρόχρωμα ούρα, ίκτερος (κιτρίνισμα δέρματος ή ματιών) ή ενόχληση στο δεξιό άνω μέρος της κοιλιάς. Εάν παρατηρήσετε οποιοδήποτε από αυτά κατά τη λήψη ashwagandha, διακόψτε άμεσα το συμπλήρωμα και επισκεφθείτε τον ιατρό σας για εξετάσεις ήπατος. Η έγκαιρη ανίχνευση και διακοπή οδήγησε σε πλήρη ανάρρωση σε όλες τις δημοσιευμένες αναφορές περιστατικών όπου η αντίδραση εντοπίστηκε εγκαίρως.

Είναι το KSM-66 ασφαλέστερο από άλλα εκχυλίσματα ashwagandha;

Το KSM-66 διαθέτει τα περισσότερα δεδομένα ασφάλειας από κλινικές δοκιμές σε σχέση με οποιοδήποτε άλλο εκχύλισμα ashwagandha, αλλά δεν μπορούμε να το χαρακτηρίσουμε οριστικά ασφαλέστερο, καθώς οι περισσότερες αναφορές ηπατικής βλάβης δεν προσδιόριζαν το εκχύλισμα που χρησιμοποιήθηκε. Αυτό που προσφέρει το KSM-66 είναι καλύτερα τεκμηριωμένη ομοιομορφία παρτίδας και περισσότερα στοιχεία καθαρών ηπατικών εξετάσεων στις συνιστώμενες δόσεις. Άλλα εκχυλίσματα δεν έχουν αποδειχθεί μη ασφαλή, απλώς είναι λιγότερο μελετημένα.

Το KSM-66 διαθέτει τα περισσότερα δεδομένα ασφάλειας από κλινικές δοκιμές συγκριτικά με κάθε άλλο εκχύλισμα ashwagandha. Ωστόσο, δεν μπορούμε να πούμε κατηγορηματικά ότι είναι «ασφαλέστερο», επειδή οι περισσότερες αναφορές περιστατικών ηπατικής βλάβης δεν κατέγραφαν ποιο ακριβώς εκχύλισμα είχε χρησιμοποιηθεί. Αυτό που προσφέρει το KSM-66 είναι καλύτερα ελεγχόμενη συνέπεια ανά παρτίδα και ένα μεγαλύτερο σώμα ενδείξεων που δείχνει φυσιολογικές ηπατικές τιμές στις αναγραφόμενες δόσεις. Αυτό δεν σημαίνει ότι τα άλλα εκχυλίσματα δεν είναι ασφαλή, αλλά ότι διαθέτουν λιγότερα δημοσιευμένα δεδομένα ασφάλειας.

Μπορώ να πάρω ashwagandha μαζί με αλκοόλ;

Καμία επίσημη μελέτη δεν έχει εξετάσει αυτόν τον συνδυασμό. Τόσο η ashwagandha όσο και το αλκοόλ μεταβολίζονται από τα ηπατικά ένζυμα CYP, ενώ η βαριά κατανάλωση αλκοόλ βλάπτει ανεξάρτητα το ήπαρ. Η περιστασιακή μέτρια κατανάλωση με ashwagandha σε τυπική δόση είναι απίθανο να αυξήσει ουσιαστικά τον κίνδυνο. Για όσους πίνουν πολύ, το ίδιο το αλκοόλ αποτελεί την πραγματική ανησυχία και η μείωσή του προέχει της χρήσης οποιουδήποτε συμπληρώματος.

Δεν υπάρχει επίσημη μελέτη που να έχει εξετάσει αυτόν τον συνδυασμό. Τόσο η ashwagandha όσο και το αλκοόλ υφίστανται επεξεργασία από τα ηπατικά ένζυμα CYP, και η υπερβολική χρήση αλκοόλ προκαλεί ανεξάρτητα ηπατική βλάβη. Σε περιπτώσεις περιστασιακής, μέτριας κατανάλωσης, η παράλληλη λήψη ashwagandha σε τυπικές δόσεις είναι απίθανο να επιβαρύνει σημαντικά το ήπαρ. Για όσους καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες αλκοόλ, το ίδιο το αλκοόλ αποτελεί το πρόβλημα για το ήπαρ και η προσθήκη οποιουδήποτε συμπληρώματος (συμπεριλαμβανομένης της ashwagandha) θα πρέπει να συζητηθεί με γιατρό. Εάν πίνετε πολύ, η αντιμετώπιση της πρόσληψης αλκοόλ αποτελεί πολύ μεγαλύτερη προτεραιότητα από τη βελτιστοποίηση του συνδυασμού των συμπληρωμάτων σας.

Ποιοι πρέπει να αποφεύγουν την ashwagandha;

Η ashwagandha είναι ασφαλής για τους περισσότερους ανθρώπους στις κλινικές δοκιμές, ωστόσο η σπάνια εμφάνιση ιδιοσυγκρασιακής ηπατικής βλάβης σημαίνει ότι ορισμένες ομάδες πρέπει να την αποφεύγουν ή να τη λαμβάνουν μόνο υπό παρακολούθηση. Ο ηπατικός κίνδυνος φαίνεται να είναι ανοσοδιαμεσολαβούμενος και απρόβλεπτος παρά δοσοεξαρτώμενος. Άτομα με αυτοάνοσες ή ηπατικές παθήσεις, όσοι λαμβάνουν φάρμακα με πιθανές αλληλεπιδράσεις και οι έγκυες γυναίκες οφείλουν να αποφεύγουν την ashwagandha ή να τη χρησιμοποιούν μόνο υπό ιατρική επίβλεψη.

Άτομα με αυτοάνοσες ή ηπατικές παθήσεις. Η ανοσοδιεγερτική δράση της ashwagandha μπορεί να πυροδοτήσει ηπατίτιδα αυτοάνοσου τύπου σε ευαίσθητα άτομα. Όσοι έχουν ατομικό ή οικογενειακό ιστορικό αυτοάνοσου νοσήματος ή υπάρχουσα ηπατοπάθεια θα πρέπει να είναι εξαιρετικά προσεκτικοί.

Όσοι λαμβάνουν φάρμακα που μεταβολίζονται από το CYP ή επηρεάζουν το ανοσοποιητικό. Η ashwagandha μεταβολίζεται μέσω των CYP3A4 και CYP2D6 και μπορεί να αλληλεπιδράσει με θυρεοειδικά φάρμακα, ανοσοκατασταλτικά, ηρεμιστικά και αντιδιαβητικά. Συζητήστε το πρώτα με τον γιατρό που σας συνταγογραφεί.

Έγκυες ή θηλάζουσες γυναίκες. Μελέτες σε ζώα δείχνουν εκτρωτική δράση σε υψηλές δόσεις και δεν υπάρχουν δεδομένα ασφάλειας για την ανθρώπινη κύηση. Η ashwagandha πρέπει να αποφεύγεται κατά την εγκυμοσύνη και τον θηλασμό.

Χρήστες υψηλών δόσεων ή μακροχρόνιας λήψης. Οι περισσότερες αναφορές περιστατικών αφορούν δόσεις άνω των 600 mg/ημέρα, παρατεταμένη χρήση ή προϊόντα πολλαπλών συστατικών. Η παραμονή εντός των μελετημένων δόσεων (300–600 mg/ημέρα για 8–12 εβδομάδες) και ο αρχικός έλεγχος ηπατικής λειτουργίας μειώνουν τον κίνδυνο.

Συμπέρασμα

Η ashwagandha είναι καλά ανεκτή από τη συντριπτική πλειονότητα των χρηστών. Τα δεδομένα των ελεγχόμενων δοκιμών το υποστηρίζουν και ο απόλυτος κίνδυνος κλινικά σημαντικής ηπατικής βλάβης είναι σχεδόν βέβαιο ότι παραμένει χαμηλός.

Παρ’ όλα αυτά, ένα αναπαραγώγιμο πρότυπο ιδιοσυγκρασιακής ηπατικής βλάβης έχει καταγραφεί σε πολλές χώρες, διαφορετικούς τύπους προϊόντων, πληθυσμούς ασθενών και ανεξάρτητες σειρές περιστατικών. Τρεις θάνατοι έχουν αποδοθεί στην ashwagandha στη δημοσιευμένη βιβλιογραφία. Η ανασκόπηση DILI του 2025 κατατάσσει πλέον την ashwagandha δίπλα στο εκχύλισμα πράσινου τσαγιού και τον κουρκουμά ως φυτικό συμπλήρωμα με αναδυόμενο σήμα ηπατοτοξικότητας.

Οι κλινικές δοκιμές αναφέρουν ότι η ashwagandha είναι γενικά ασφαλής. Οι αναφορές περιστατικών δείχνουν ότι δεν είναι ασφαλής για όλους. Και οι δύο διαπιστώσεις υποστηρίζονται από επιστημονικά δεδομένα, και η υπεύθυνη χρήση συμπληρωμάτων απαιτεί την αναγνώριση και των δύο, αντί να αγνοούνται οι αναφορές περιστατικών.

Ο αρχικός έλεγχος ηπατικής λειτουργίας, ένας επανέλεγχος στις 8 εβδομάδες και η επίγνωση των πρώιμων προειδοποιητικών συμπτωμάτων έχουν ελάχιστο κόστος και εξαλείφουν το ενδεχόμενο μιας ηπατικής βλάβης που εξελίσσεται σιωπηλά σε επικίνδυνο στάδιο.

---

Συγγραφή: Tao Wu. Το παρόν άρθρο βασίζεται σε αξιολογημένες από ομότιμους αναφορές περιστατικών, συστηματικές ανασκοπήσεις και τη βάση δεδομένων NIH LiverTox. Το YourHealthier διαθέτει συμπληρώματα ashwagandha. Δείτε την εκδοτική μας πολιτική για τον τρόπο με τον οποίο ερευνούμε και γράφουμε.

Τελευταία ενημέρωση: 19 Σεπτεμβρίου 2026

Εάν λαμβάνετε φάρμακα που μεταβολίζονται από το ήπαρ, έχετε ατομικό ή οικογενειακό ιστορικό αυτοάνοσων ή ηπατικών παθήσεων ή παρατηρήσετε οποιοδήποτε σύμπτωμα ηπατικής καταπόνησης, διακόψτε τη χρήση και επισκεφθείτε τον ιατρό σας αντί να βασίζεστε αποκλειστικά σε αυτό το άρθρο.

---

Βιβλιογραφικές Αναφορές

NIH LiverTox. Ashwagandha. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Last updated December 3, 2024. NIH

Philips CA, Theruvath AH, Ravindran R, Rajesh S, Augustine P. Ashwagandha-induced liver injury, A case series from India and literature review. *Hepatology Communications*. 2023;7(10):e0270. PubMed: 37756041

McIntyre D, Nguyen P, Kim Y, Meyer B, Salloum M. Ashwagandha (Withania somnifera)-Associated Liver Injury: A Scoping Review of Clinical Characteristics and Safety Considerations. *Cureus*. 2026;18(5):e109764. PubMed: 42367407

Ashwagandha-induced liver injury: a systematic review of case reports. *The Egyptian Journal of Internal Medicine*. 2026. Springer

Almuzghi F, Abdelmalik A, Abuhlaiga M. Ashwagandha-Induced Hepatic Injury: A Case Report. *Cureus*. 2024;16(10):e71576. PMC: 11564894

Casiano-Manzano S, Torres-Larrubia M, Masa-Caballero A, et al. Changing perspectives: unveiling the risks of ashwagandha-induced hepatotoxicity. *Rev Esp Enferm Dig*. 2025;117(5):288-289. PubMed: 37982556

Common Causes of Drug-Induced Liver Injury in 2025. *PMC*. 2025. PMC: 13554482

Philips CA, Theruvath AH. A comprehensive review on the hepatotoxicity of herbs used in the Indian (Ayush) systems of alternative medicine. *Medicine (Baltimore)*. 2024;103(16):e37903.

Teplitsky D, Sebaugh J, et al. Ashwagandha-Associated Liver Injury: A Systematic Literature Review. HCA Healthcare North Texas GME Research, 2026. HCA Scholarly Commons

References